| Hoofdcategorie | 16 Onderwijs en wetenschap |
|---|---|
| Subcategorie | 16.1 Basisonderwijs |
| Subcategorie | 16.2 Algemeen voortgezet onderwijs |
| Subcategorie | 16.3 Beroepsonderwijs |
| Archiefvormer | Bestuur van de Stichting Christelijke Scholen op de Klokkenberg (1843-1981) |
| Periode | 1843 - 1982 |
| Bereik en inhoud | De kern van het bestuursarchief wordt gevormd door de series notulen en jaarverslagen, die bijna compleet bewaard zijn gebleven. De deelarchieven van de scholen (lagere school, mulo/ mavo, kweekschool/ pedagogische academie) en andere onderdelen van de Klokkenberg (internaat, redactie, vereniging van Oud-Klokkenbergers) zijn behalve dat van de kweekschool/ pedagogische academie beperkt van omvang. Het archief is belang voor - De geschiedenis van Nijmegen in de negentiende en twintigste eeuw, - Met name voor het protestants-christelijk onderwijs, - In het bijzonder het lager onderwijs voor leerlingen van zes tot twaalf jaar, - Het algemeen vormend onderwijs voor leerlingen van twaalf tot zestien jaar - Het beroepsonderwijs aan aanstaande onderwijzers (kwekelingen). Omdat de kweekschool van de Klokkenberg tot ver na de Tweede Wereldoorlog leerlingen uit het hele land trok, is het archief ook van belang voor - De geschiedenis van het protestantschristelijk onderwijs in Nederland gedurende de negentiende en de eerste helft van de twintigste eeuw. - Een bijzonder aspect is de financiering van het onderwijs in een periode dat de overheid geen of beperkt steun bood. |
| Omvang | 11 m. |
| Medium | 11 meter |
| Openbaarheid | Deels openbaar |
| Verantwoording | Ellen Verweij (1989), H. Roodenburg (2016), Rob Wolf (2025). |
| Geschiedenis van het archief | Het archief van de Klokkenberg was aanvankelijk een bestuursarchief, waarin vanwege de ontbrekende overheidsfinanciering de zorg voor het voortbestaan van met name de kweekschool centraal stond. In de jaarverslagen gaat dan ook de meeste aandacht uit naar de particuliere en institutionele financiers. Voor zover er stukken over een van de Klokkenbergscholen of het internaat in het archief zitten, zijn die afkomstig van het bestuur. Geleidelijk komt hierin verandering, totdat in 1917 de financiële gelijkstelling van het openbaar en bijzonder onderwijs wordt gerealiseerd. In die periode beginnen de directeur van de kweekschool (in meerdere mate) en de hoofden van de lagere school en de mulo (in minder mate) archief vormen. Andere archiefvormers waren de in 1884 opgerichte vereniging van Oud-Klokkenbergers (oud-leerlingen van de kweekschool) en H. Buruma, docent aan de Pedagogische Academie die vanaf 1968 gevormde vergaderstukken heeft overgedragen. Ook stukken van de redactie (bestaande uit de drie oprichters van de school) van het Nijmeegsch Schoolblad (1844 – 1852) en stukken van oprichter J.J.L. van der Brugghen, zijn dochters Johanna Maria en Gertrude en van zijn vader Johan Diederik (1826 – 1865) waren deel van het archief. Aangenomen mag worden dat het archief de eerste decennia bij een van de bestuursleden thuis is bewaard. Toen de school in 1884 (1887) de beschikking kreeg over een nieuw, modern gebouw met bestuurskamer en kantoorruimte is het vermoedelijk (grotendeels) daar opgeslagen. Dit duurde totdat de Klokkenbergscholen in 1970 de Benedenstad verlieten en de hoofdzetel in een pand aan de Ubbergseveldweg werd gevestigd. Daar bevond zich het grootste deel van het archief bij de opheffing van Stichting Christelijke Scholen op de Klokkenberg eind 1981. De rechten van het archief gingen over op een van de drie zelfstandige stichtingen die uit deze stichting voortkwamen, namelijk de Stichting Christelijke Basisschool De Klokkenberg. Deze besteedde het beheer van het archief uit aan de Stichting Vrienden van de Klokkenberg. Een klein deel van het archief is overgedragen door oud-bestuursleden. Het archief dat eerder een bruikleen was, is in 2024 omgezet in een schenking Publicaties: - Born, J. van den / Jong, H. de / Veenstra, E., Het begin van een toekomst : 1846-1996 : 150 jaar lerarenopleiding, Arnhem/ Nijmegen 1996 - J. Brouwer, De Klokkenberg, school der ware vrijheid. Het besluit van 1891 (doctoraalscriptie Nijmegen 1972 - Gedenkboek van het christelijk onderwijs. Vereeniging van Christelijke onderwijzers en Onderwijzeressen 1929 - J. Kuiper, Geschiedenis van het christelijk lager onderwijs in Nederland, Groningen 1904 - Spaak-van Bruggen, M. / Campman-Kuijpers, R. Van Klokkenberg naar Kopseweg : 150 jaar Klokkenberg Nijmegen : 1844 - 1994, Nijmegen 1994 - Van strijd en zegen, 1854 - 1904. Gedenkboek van het christelijk onderwijs, Leiden 1904 - Spaak-van Bruggen, M. / Campman-Kuijpers, R. Van Klokkenberg naar Kopseweg : 150 jaar Klokkenberg Nijmegen : 1844 - 1994, Nijmegen 1994 |
| Verwerving | Bruikleen 1972, schenking 2024 |
| Aanvullingen | 1986-1989 |
| Selectie | Vernietigd zijn dubbelen en stukken zonder historisch belang; een nieuwe bestemming is gezocht voor boeken en tijdschriften uit de schoolbibliotheek die niet relevant voor de geschiedenis van de scholen zijn. |
| Ordening | Bij eerdere inventarisaties van het archief (door Ellen Verweij in 1989 en Hylke Roodenburg in 2016) is gebleken dat er van een oude orde weinig te bespeuren was. In het accountantsrapport van 1934 (voorlopig inventarisnummer 239) wordt vermeld dat er evenveel 'archieven' als functionarissen waren, waardoor het ondoenlijk was om zich een volledig beeld van het geheel te vormen. Mogelijke oorzaken waren de niet altijd even duidelijke afbakening van de bevoegdheden tussen het bestuurlijke en directionele niveau en het feit dat tot 1951 drie scholen (lagere school, mulo en kweekschool) van hetzelfde pand gebruik maakten. Andere factoren voor het gebrek aan orde zijn: - De omvangrijke aanvulling die na de inventarisatie van 1989 is gedaan; - Het feit dat deze aanvulling niet is geïntegreerd. Dubbelen zijn ook niet verwijderd; overgedragen boeken uit de schoolbibliotheek bleven in het archief; - De keuze bij een eerdere inventarisatie om verschillende archieven met eigen archiefnummer te creëren, maar de nummering door te laten lopen. Om voor de gebruikers van het archief een heldere structuur te creëren, is bij de inventarisatie in 2025 voor de volgende aanpak gekozen. Allereerst zijn twee archieven afgezonderd. - Het archief van oprichter J.J.L. van der Brugghen en zijn familie, inclusief de boeken van en over de oprichter. Zie hiervoor archiefnummer 497. - Het archief van Christelijke Pabo de Klokkenberg, in 1982 de opvolger van Pedagogische Academie de Klokkenberg. Nadat deze school in 1984 was gefuseerd met de Christelijke Opleiding voor Kleuterleidsters in Arnhem, luidde de naam ‘de Nieuwe Klokkenberg’. Zie hiervoor archiefnummer 1858. De hoofdindeling in het archief is die tussen bestuur (beginnummer 1) en uitvoering (scholen, internaat, et cetera, beginnummer 2) dan wel tussen centraal en decentraal. Uitgangspunt was om stukken die op een bepaalde school betrekking hebben daar ook te plaatsen. Bij twee rubrieken bleek dat onmogelijk te zijn: huisvesting (1.2.4.) en bijzondere gebeurtenissen (1.2.5.). |
| Aanvraaginstructie | Openbare archiefstukken kunnen via de website en in de studiezaal van het Regionaal Archief Nijmegen worden aangevraagd. Om een archiefstuk aan te vragen via onze website, gebruikt u de knop ‘Aanvragen’ op de detailpagina van het archiefstuk. Om een archiefstuk in de studiezaal aan te vragen noteert u op een aanvraagbriefje de naam van het archief en het inventarisnummer van het betreffende archiefstuk. Zie voor adres en openingstijden de website: https://regionaalarchiefnijmegen.nl. |
| Citeerinstructie | Bij het citeren in annotatie en verantwoording dient het archief tenminste éénmaal volledig en zonder afkortingen te worden vermeld. Daarna kan worden volstaan met een verkorte aanhaling. Volledig: "Regionaal Archief Nijmegen (RAN), 243Stichting Christelijke Scholen op de Klokkenberg1843 - 1982, inventarisnummer …." Verkort: "RAN, verkorte titel archief, inv.nr. …". |