280 Nederlands Hervormde Gemeente Nijmegen Stad en Land 1591 - 1995


Rubriek: 2 Aanvulling op het archief van de Nederlands Hervormde Gemeente te Nijmegen, 1798-1995
110-116 Lidmatenboeken (naamlijst der lidmaten), 1881 - 1977, 7 deel
Archiefvormer
Geautoriseerde naamNederlands Hervormde Gemeente Nijmegen Stad en Land
Andere namenNederduits-Gereformeerde Gemeente Nijmegen
Soort entiteitOrganisatie
Type instellingParticulier
Datering1591
PlaatsNijmegen
 Zie uitgebreide beschrijving in Kennisbank Huis van de Nijmeegse Geschiedenis
Voorganger(s)Nederlands Hervormde Gemeente Beek-Ubbergen
Geschiedenis van het archief1. Kerkeraad

Vanaf 1835 - maar hoogstwaarschijnlijk ook voor die tijd - is het archief van de kerkeraad over diverse plaatsen verspreid geweest. Bij de predikanten, de koster, in de gerfkamer van de Stevenskerk en in "de Blok", niet de grote twaalfladige archiefkast, waarin het stadsbestuur lange tijd zijn belangrijkste archiefstukken bewaarde, maar het gelijknamige vertrek, waarin deze kast zich tot 1849 bevond. De notulen van de kerkeraad uit de periode 1592 - 1650 waren door deze onzorgvuldige wijze van bewaring geruime tijd zoek. Predikant Evert Pijnappel van Voorthuijsen ontving hen later als geschenk voor het archief "door medewerking van den heer T. Müller, boekhandel te Amsterdam, die het onder eene verzameling van handschriften hem ten verkoop aangeboden, gevonden had" 1). In 1864 werd deze predikant, nadat hij een lijst houdende opgave van stukken behorende tot het archief van de kerkeraad had opgemaakt 2), benoemd tot "bibliothecaris" en als zodanig belast met de zorg voor het archief van de kerkeraad. Op zijn verzoek liet de financiële commissie een kast in de Blok voor het archief vervaardigen. Eerder was al besloten blikken bussen te laten maken voor de kerkeraadsacta om ze veilig mee naar de vergadering te kunnen nemen 3).

In 1902 werd op last van de Algemene Synode de zogenaamde commissie Hoog uit de kerkeraad benoemd om het archief wederom in orde te brengen 4). Deze commissie stelde daarop van het kerkeraadsarchief een magazijnlijst samen 5). Eén van de "maatregelen tot bescherming van kunstschatten" 6) aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog, was het overbrengen van het archief van de Blok naar de kluis van de diaconie in haar kantoor aan de Oude Stadsgracht. De oorlogsbrand, die het diaconiekantoor in as legde, spaarde het archief van de kerkeraad.

In 1966 werd een lijst houdende opgave van stukken behorende tot de archieven van de Nederlands Hervormde Gemeente Nijmegen "Stad en Land" samengesteld, waaronder die behorende tot het archief van de kerkeraad.


2. Diaconie

Hoewel het archief hierover weinig informatie biedt, blijkt uit de beschikbare gegevens, dat de diaconie haar archief met zorg trachtte te bewaren. Op een synodaal schrijven van 18 oktober 1841 werd door de kerkeraad besloten, dat de "Diaconiepapieren van Geldswaarde bewaard worden in een blikken bus, waarvan de sleutel berust bij de Boekhouder"7). Vanaf het begin van deze eeuw werd in de eerste diaconievergadering van het jaar een archivaris benoemd uit het college van diakenen. In de eerste helft van deze eeuw veranderde de diaconie verschillende malen van onderkomen en het archief verhuisde dan uiteraard mee. Toen de diaconie haar kantoor aan de Oude stadsgracht 19 betrok, vond het archief, een naar het leek, veilige plaats in een kluis. Maar op 18 september 1944 ging het kantoor en een groot gedeelte van het archief in vlammen op, nadat de bezetter het in brand had gestoken 8). Dit verklaart waarom het diaconiearchief zo fragmentarisch bewaard is gebleven. Wellicht zijn bij de oorlogsbrand van 1944 ook besluitenlijsten verloren gegaan. De oudste besluitenlijsten 9) zijn als E en F genummerd, waaruit de conclusie getrokken mag worden, dat hieraan een viertal registers vooraf zijn gegaan. Een aanwijzing in die richting geeft een notulenboek 10), dat gedrukte afschriften van oudere besluitenlijsten van de diaconie uit 1734 en 1736 - 1737 bevat. Er zijn geen plaatsingslijsten aangetroffen, die hierover uitsluitsel zouden kunnen geven. Wel bestaat er een, in 1966 opgemaakte, lijst van de drie archieven; kerkeraad, diaconie en kerkvoogdij. De nummers op de archiefstukken of de dozen, waarin deze archiefstukken zich bevonden, corresponderen met de nummers in deze lijst. De besluitenlijsten, vanaf 1866 notulenboeken, vormen vanaf 1778 tot en met 1952 één serie. De financiële administratie vertoont evenwel veel hiaten.


3. Kerkvoogdij

Voor zover bekend zijn in de loop der jaren vijf lasten van stukken behorende tot het archief van de kerkvoogdij c.q. haar rechtsvoorganger de (provisionele) financiële commissie samengesteld. In 1860 overlegden gecommitteerden uit de provisionele financiële commissie, P. Smits en J. Krul van Stompwijk, een "inventaris.... bevattende de voornaamste stukken en bescheiden die zich in het archief van de financiële kerkelijke commissie bevinden" 11). Deze lijst zal dus niet alle archivalia bevat hebben. Kort na de instelling van de kerkvoogdij werd wederom een lijst opgemaakt 12), die door secretariskerkvoogd J.B. Everwijn in 1882 werd aangevuld en door J.C.F. va der Meer van Kuffeler, volontair onder gemeentearchivaris W. Van de Poll, in 1897 is gecontroleerd op volledigheid.

Op last van het Provinciaal College van Toezicht 13) werd in 1921 het archief op zodanige wijze toegankelijk gemaakt, dat L.W.A.M. Lasonder, als tijdelijk archivaris voor de Hervormde Kerk, bij een bezoek aan Nijmegen de kerkvoogdij prees voor "de goede wijze, waarop het archief is opgeborgen in het Blok. Wel is die opberging en ordening niet zoals dit door een archivaris zou geschieden, maar de bescheiden van de verschillende jaren, vanaf 1585, zijn bundelsgewijze samengevoegd en zoodanig opgeborgen, dat met de inventaris in de hand onmiddellijk een stuk is te vinden, dat men wenscht" 14). De eer hiervoor kwam geheel aan koster Schouten toe, die het archief aldus had verzorgd. Hij ontving voor zijn bewezen diensten een gratificatie van Fl. 50,-. Van genoemde inventaris is geen exemplaar aangetroffen.

In 1941 bracht secretariskerkvoogd P.J. Bestebreurtje het archief in orde en maakte een nieuwe lijst op 15). Vervolgens bracht hij het archief, in navolging van dat van de kerkeraad, van de Blok in de Stevenskerk over naar een kluis in het diaconiekantoor aan de Oude Stadsgracht. "Voor het opbergen van verschillende waardevolle boeken en bescheiden van den Penningmeester, zooals Grossen van Hypotheken, effecten, polissen, pachtcontracten enz." 16) werd een safe gehuurd bij de Nederlandse Handel-Maatschappij. De nog door de penningmeesterkerkvoogd in gebruik zijnde registers werden door hem thuis bewaard. Bij de oorlogsbrand van 18 september 1944 bleef het archief gespaard behoudens enige schade door bluswater. Uiteindelijk werd het in 1947 overgebracht naar de Van Schaeck Mathonsingel 12, het nieuwe en nog in gebruik zijnde diaconiekantoor 17), waar in 1966 een lijst werd samengesteld houdende opgave van stukken behorende tot de archieven van de Nederlands Hervormde Gemeente Nijmegen "Stad en Land".

Met de overdracht van de archieven werd in 1978 een aanvang gemaakt, toen de afschriften van de doop- en huwelijksregisters aan het gemeentearchief te Nijmegen in bewaring werden gegeven. Het resterende deel volgde in 1980. Een aanvulling, tenslotte, werd in 1981 overgebracht.
1) Inv.nr. 7, notulen 16 december 1864.
2) Inv.nr. 7, notulen 16 december 1864 (afschrift: het origineel is niet aangetroffen).
3) Inv.nr. 6, notulen 13 juli 1842.
4) Inv.nr. 8, notulen 7 oktober 1902.
5) Inv.nr. 148.
6). Inv.nr. 10, notulen 12 september 1939.
7) Inv.nr. 6, notulen 9 februari 1842.
8) Inv.nr. 169, notulen 14 oktober 1944.
9) Inv.nr. 153-154.
10) Inv.nr. 166.
11) Inv.nr. 236, notulen 11 februari 1860 en inv.nr. 816.
12) Inv.nr. 817.
13) Inv.nr. 357, circulaire van 22 januari 1921.
14) Inv.nr. 239, notulen 17 februari 1921.
15). Inv.nr. 241, notulen 3 september 1941 en inv.nr. 818.
16). Inv.nr. 241, notulen 19 oktober 1939.
17) Inv.nr. 453.

Reacties

Er zijn nog geen reacties op dit item

Plaats een reactie

Uw naam
Uw e-mailadres
Reactie